Elektriciteitscentrale Springorum (1963)

Eigenlijk is het slechts een van de vele kolencentrales die in de jaren zestig zijn gebouwd. De inmiddels al lang verdwenen energiecentrale Springorum in het zuiden van Bochum kreeg in de gelijknamige film een artistiek ambitieus monument. Muziek speelt daarbij een sleutelrol.

De energiecentrale

In 1961 nam Gelsenkirchener Bergwerks-AG (GBAG) de Springorum-energiecentrale in Bochum-Weitmar in bedrijf. Oorspronkelijk zou hier steenkool uit de nabijgelegen Prinz Regent-mijn worden verbrand, maar deze was onlangs gesloten. Tot de sluiting in 1985 wekte GBAG of Veba Kraftwerke Ruhr (VKR) in de centrale van Springorum lucratieve elektriciteit op uit ballastrijke, nauwelijks verkoopbare steenkool, die werd geleverd aan de Rheinisch-Westfälisches Elektriciteitswerken (RWE). De elektriciteitscentrale met twee blokken van 150 megawatt was bij de inbedrijfstelling technisch state-of-the-art en hielp mee aan de snel stijgende vraag naar elektriciteit in de jaren zestig.

Der Film

Het is onduidelijk waarom deze specifieke faciliteit werd gekozen voor een van de zeldzame filmische portretten van energiecentrales. Wat wel duidelijk is, is dat ‘Kraftwerk Springorum’ een ongewone mix is van ‘informatiefilm’ en ‘kunstfilm’. In het eerste derde deel legt de verteller met nauwelijks waarneembare muziek nuchter de achtergronden van de bouw en werking van de faciliteit uit. Het beeld wordt gekenmerkt door ongebruikelijke cameraperspectieven, snel gemonteerde maar voor die tijd statische opnames en vele, vele close-ups van systeemonderdelen, machinedetails en mensen. De film presenteert vervolgens de werking van de energiecentrale vanaf de levering van steenkool tot de overdracht van de elektriciteit aan het RWE Eiberg-substation onder de drie kopjes “Kolen”, “Water” en “Elektriciteit”. Nu komt de jazzy muziek van Bert Grund naar voren en begeleidt of becommentarieert de snel gemonteerde beeldsequenties. Drijfritmes begeleiden de kolen op de vele transportbanden. Rustige, sferische tonen zijn te horen in schoten uit de controlekamer en het laboratorium, terwijl sprankelende fluittonen en harpgeluiden de beelden van het water in de energiecentrale begeleiden. Aan het einde brengen klavecimbelklanken, die de verweven shots van hoogspanningslijnen begeleiden, harmonie en lichtheid over. Hoewel de korte film duidelijk een product van zijn tijd is, is hij nog steeds vermakelijk en goed om naar te kijken.

De muziek is afkomstig van componist Bert Grund (1920–1992), die na zijn studie aan de Muziekuniversiteit van Dresden aanvankelijk filmmuziek componeerde (onder meer voor “The 1000 Eyes of Dr. Mabuse” van Fritz Lang). Begin jaren zestig verlegde hij zijn werk grotendeels naar muziek voor jonge mediatelevisie, meestal in opdracht van Beieren (bijvoorbeeld “Funkstreife Isar 1960”).

Hans-Georg Thomas, historisch bedrijfsarchief van RWE

Filmografische informatie

Producent: Deutsche Industrie- und Documentary Film GmbH

Klant: Allgemeine Elektricitäts-Gesellschaft (AEG)/Gelsenkirchener Bergwerks-AG (GBAG)

Muziek: Bert Grund

Regie: Hans Joachim Ruths

Scenario: Dieter Rüsse

Jaar: 1963
Runtime: 10 minuten
Formaat: 16 mm lichte tint, kleur

Contact

Historisch bedrijfsarchief RWE

Hans-Georg Thomas

Ernestinenstraße 60